Wypracowanie maturalne ma to do siebie, że zazwyczaj trafiasz na temat, którego wcale nie chciałeś. Oczekują od Ciebie odwołania do lektury obowiązkowej, a Ty w stresie zastanawiasz się, czy Pan Tadeusz pasuje do motywu samotności, buntu czy może sztucznej inteligencji (okej, tej drugiej może nie).
Zamiast uczyć się na pamięć streszczeń kilkudziesięciu książek, lepiej postawić na sprawdzonych „uniwersalków”. Oto 5 lektur obowiązkowych, które wrzucisz do większości motywów pojawiających się na maturze.
1. Dziady cz. II lub cz. III – król motywów narodowych i cierpienia
Bez Mickiewicza nie ma matury – to jasne. Ale akurat Dziady (zwłaszcza cz. III) to absolutny szwajcarski oręż maturzysty.
- Do czego pasuje: Bunt, cierpienie, patriotyzm, mesjanizm, przemiana wewnętrzna, sen, relacje człowieka z Bogiem, wina i kara.
- Jak to ugryźć: Konrad to gotowy przykład bohatera romantycznego zbuntowanego przeciwko systemowi (Wielka Improwizacja), a z kolei Widzenie księdza Piotra idealnie wpisuje się w motyw cierpienia niewinnych.
2. Lalka Bolesława Prusa – lektura na absolutnie wszystko
Jeśli miałbyś przeczytać ze zrozumieniem tylko jedną dużą powieść z całego liceum, niech to będzie Lalka. Prus stworzył tak bogaty świat, że upchniesz tę książkę w niemal każdym temacie z wypracowania.
- Do czego pasuje: Miłość (nieszczęśliwa, obsesyjna), ambicja, pieniądze, praca u podstaw, conflict pokoleń, miasto (Warszawa jako moloch), klęska pozytywizmu.
- Jak to ugryźć: Wokulski to idealny materiał do omówienia niespełnionej miłości lub zatracenia się w idei. Z kolei Rzecki świetnie posłuży do motywu idealizmu i pamięci o bonapartyzmie.
3. Rok 1984 George’a Orwella – totalitaryzm, wolność i kłamstwo
Współczesna proza weszła do kanonu i świetnie ratuje sytuację, gdy temat skręca w stronę polityki, mediów, propagandy albo kontroli nad człowiekiem.
- Do czego pasuje: Totalitaryzm, wolność jednostki, propaganda, manipulacja językiem („nowomowa”), inwigilacja, prawda i fałsch.
- Jak to ugryźć: Winston Smith i Wielki Brat to klasyka motywu zniewolenia. Idealne do rozprawki o tym, czy władza może kontrolować ludzkie myśli (a może nawet łatwiejsze w odbiorze niż XIX-wieczne cegły).
4. Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego – psychologia zła
Lubisz mroczne klimaty? Dostojewski daje Ci gotowy wgląd w psychikę człowieka, który przekroczył granicę moralną.
- Do czego pasuje: Wina i kara, sumienie, zbrodnia, moralność, miłość odkupiewcza, biedy społecznej, nadczłowiek.
- Jak to ugryźć: Raskolnikov i jego teoria o „ludziach zwykłych i niezwykłych” to sam miód do wypracowań filozoficzno-etycznych. Pokazuje, że ucieczka przed własnym sumieniem jest po prostu niemożliwa.
5. Kordian Juliusza Słowackiego – alternatywa dla romantycznego buntu
Jeśli nie chcesz powtarzać w kółko Mickiewicza, sięgnij po Słowackiego. Kordian świetnie portretuje młodego idealistę zderzonego z brutalną rzeczywistością polityczną.
- Do czego pasuje: Młodość, patriotyzm, spisek, podróż, poczucie bez celowości, romantyczny indywidualizm.
- Jak to ugryźć: Monolog na the Mont Blanc to klasyczny punkt wyjścia do dyskusji o roli jednostki w walce narodowowyzwoleńczej i kryzysie wartości pokolenia.
Podsumowanie
Nie musisz znać każdego szczegółu z życia bohaterów drugoplanowych. Do matury wystarczy, że będziesz potrafić połączyć konkretnego bohatera i jego wyborami z uniwersalnym motywem. Wybierz tę piątkę, przećwicz po dwa motywy do każdego z nich i idź na egzamin na luzie.
Chcesz mieć komplet motywów w jednym miejscu?
Nie trać czasu na wertowanie opracowań noc przed maturą. Sprawdź nasze gotowe kompendia lektur w formacie PDF na zdanamatura.com – wszystko wyciągnięte do konkretów, bez lania wody.